a trick of the light : a place for cinephiles

Exiles เราจะเนรเทศตัวตนได้หรือ?

โดย ธเนศน์ นุ่นมัน

“สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนแอลจีเรีย” เป็นประเทศที่ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของแอฟริกา ก่อนคริสต์ศักราช ที่นี่เป็นดินแดนสมบูรณ์ หอมหวาน จนเป็นที่หมายปองของชาวตะวันตกซึ่งหมายจะมาตั้งหลักแหล่ง เดิม ดินแดนนี้เคยเป็นของพวกคาเธจ และหลังจาก 146 ปีก่อน ค.ศ. ก็ตกอยู่ในปกครองของโรมัน ต่อมาราวศตวรรษที่ 7 พวกอาหรับก็อพยพมาเข้าครอบครอง กระทั่ง ค.ศ.1518 พายุแห่งโชคชะตาก็ยังไม่หยุดโหมพัด แอลจีเรีย ในช่วงเวลานั้นแผ่นดินนี้ตกอยู่ใต้อำนาจของตุรกี  ก่อนที่จะถูกซ้ำเติมอีกครั้งด้วยการเข้ายึดครองของฝรั่งเศสใน ค.ศ.1830

ฝรั่งเศสปกครองแอลจีเรียต่อมาอีก 168 ปี เมื่อเวลาหมักบ่มสารพัดปัญหา การเมือง ความไม่เท่าเทียม เชื้อชาติ-สัญชาติจนข้นพอ กลุ่มมุสลิมรักชาติก็เริ่มอดรนทนไม่ไหว จับอาวุธขึ้นต่อต้านผู้ปกครอง ลุกลามจนเป็นสงครามกลางเมืองกินเวลานับสิบปี มีประชาชนล้มตายลงเป็นผักปลา

ฝรั่งเศสให้แอลจีเรียเป็นประเทศเอกราชเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 1962 ความง่อยเปลี้ยของระบบเศรษฐกิจทำให้แอลจีเรียประสบปัญหาการว่างงานสูง ผู้คนจำนวนมาก อพยพเข้ามาเป็นพลเมืองชั้นสองในฝรั่งเศส โยกย้ายปัญหากลับมาหาต้นขั้ว เหมือนเงากรรม

ซาโน่และไนม่า คู่รักเชื้อสายแอลจีเรีย สัญชาติฝรั่งเศส เบื่อหน่ายสภาพแวดล้อมในเมือง พวกเขาวางแผนจะไปเที่ยวแอลจีเรีย ไปยัง เมืองแอลเจียร์ ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิด แผนการปลุกวิญญาณนักผจญภัย โลดโผนไปถึงขั้นตั้งเป้าออกตามหารกรากที่พวกเขาเกือบหลงลืม

ซาโน่จัดการฝังอดีตที่เขาพกติดตัว (ซึ่งเป็นไวโอลินของพ่อ)ไว้ในกำแพง มุ่งหน้าไปหาเนื้อหนังของอดีตที่บรรพบุรุษผู้อพยพไม่ได้ขนมาด้วย  ส่วนไนม่าผู้เชื่อในปัจจุบันอย่างเหนียวแน่น เธอไม่มีอะไรให้ต้องฝัง หรือไม่เธอก็ฝังมันไปหมดตั้งนานแล้ว

พวกเดินทางเลาะไปทางใต้ของสเปน ระหว่างทาง ร่วมสังสรรค์กับยิปซี ฟังดนตรีที่พวกเขาเล่น เป็นการชิมลาง ในความเป็นคนต่างถิ่น การเดินทางเป็นไปอย่างทุลักทุเล พวกเขาแอบขึ้นรถไฟไม่จ่ายเงิน เดินเท้า ค้างคืนในโรงแรมจิ้งหรีด นั่งรถโดยสารซอมซ่อ อาศัยหลับนอนกับยิปซี พอเงินหมดก็ไปเป็นคนงานไร่แผนการเดินเกือบจะจบลงง่ายๆ  ถึงที่หมายตามแผนที่วางไว้กับเรือโดยสาร หากพวกเขาไม่ขึ้นเรือผิดลำ…ที่สุดพวกเขาก็มาถึงจุดหมาย

ซาโน่ประหลาดใจที่บ้านที่เขาพอจำความได้ ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงเลยเหมือนถูกเวลาแช่แข็งไว้ สิ่งที่เปลี่ยนไปก็แค่คนอาศัยเท่านั้น

คนอาศัยกลุ่มใหม่ เล่าให้ฟังว่า หลังจากที่ครอบครัวของซาโน่ อพยพไป พวกเขาก็พังประตูหน้าเข้ามาอยู่แทน ไม่คิดเปลี่ยนแปลงอะไร เก็บทุกอย่า’ไว้ที่เดิม แม้แต่รูปถ่ายพวกเขาก็ยังเก็บไว้ ราวกับเป็นการให้เกียรติ์เจ้าของเดิม ซาโน่ดูรูปถ่ายแล้วหวนรำลึกถึงอดีตเท่าที่จำความได้ เขาร้องไห้

กรณีของไนม่านั้นต่างออกไป แม้เธอจะมีรูปร่างหน้าตาดูเป็นคนอาหรับยิ่งกว่าซาโน่  แต่ทุกย่างก้าวที่เธอเหยียบย่ำเข้าไปในดินแดนของบรรพบุรุษ ยิ่งทำให้เธอรู้สึกแปลกแยกลงไปทุกๆ ที คนอาหรับถามเธอว่า ทำไมไม่พูดภาษาอาหรับ เธอตอบว่าบุพการีของเธอไม่เคยสอนให้เธอพูดเลยแม้แต่คำเดียว แม้ภายนอกจะดูเป็นคนอาหรับเพียงไร แต่ภายในแล้ว เธอเป็นคนฝรั่งเศสทุกกระเบียดนิ้ว การเดินทางเหมือนจะทำให้แผลเก่า ซึ่งเธอปกปิดที่มาของมันมาโดยตลอด เริ่มเห่อหนองขึ้นมาอีกครั้ง  

แม้ดินแดนบ้านเกิดของทั้งคู่จะละลานตาไปด้วยภาพที่ดูแล้วชวนให้รู้สึกหดหู่ตามสายตาของคนเมืองหลวง แต่พวกเขาก็คิดถูกแล้วที่เลือกเดินทางมาที่นี่ เป็นการเดินทางที่คุ้มค่า เป็นสถานที่ๆ จิตวิญญาณดั้งเดิมของพวกเขาจะเติบใหญ่งอกงามได้ดังเดิม

Exiles เป็น road movie ที่งดงามครบถ้วนตามขนบของหนังแนวนี้ เราได้เห็นภาพของเมืองแอลเจียร์ในปัจจุบันซึ่งเปลี่ยนแปลงไปน้อยมาก สืบเนื่องมาจากเรื่องที่เล่ามาในตอนต้น แม้ระบบเศรษฐกิจจะล้มเหลวเพียงไร พวกเขาก็ยังมีชีวิตอยู่กันได้ อย่างมิพักต้องเสียเวลา โอดโอยไปกับชะตากรรมให้น่ารำคาญ การต่อสู้ต่อกับชะตากรรมที่โอบล้อมอยู่รอบด้าน ผลักให้พวกเขามีมาตรวัดความพอดีพอเพียง หรืออะไรทำนองนี้โดยมิต้องเสียเงินทุ่มทุนประชาสัมพันธ์เหมือนบ้านเรา

สำหรับผม นี่คือหนังอีกเรื่องที่ช่วยตอกย้ำว่า บางทีคนทำหนัง อาจจะไม่ต้องเหนื่อยกับขุดหาโครงสร้างหรือแนวทางใหม่ ๆ หลุดโลกหลุดวงโคจร วัตถุดิบที่วางอยู่ข้างต่างหาก ที่เป็นเครื่องวัดระดับความสามารถในการเล่าเรื่อง

TONY GATLIF

ปี 2004 / ความยาว 100 นาที

นำแสดงโดย   Romain Duris, Lubna Azabal, Leila Makhlouf, Habib Cheik, Zouhir Gacem

กำกับภาพยนตร์โดย  :  Tony Gatlif

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s