a trick of the light : a place for cinephiles

99 ปีของเชอร์ล็อคโฮล์มส

บทความโดย ทรงยศ แววหงษ์

 ผมเพิ่งจะหยิบวีดีโอเรื่อง ยัง เชอร์ล็อคโฮล์มส (Young Sherlock Holmes) มาดูเมื่ออาทิตย์ที่ผ่านมานี้ทั้งที่นักวิจารณ์หนังหลายคนได้กล่าวถึงหนังเรื่องนี้เอาไว้มานานพอควรแล้ว เหตุที่ผมเก็บหนังเรื่องนี้เอาไว้นานก็เพราะความที่ชอบเรื่องราวของ เชอร์ล็อคโฮล์มส เอามากๆ และด้วยเหตุนี้เอง  จึงอยากจะลองเก็บเอาไว้ก่อนรอจนเมื่อเสียงที่พูดถึงหนังเรื่องนี้ซาลงแล้วจึงลองเอามาดูซิว่า จะได้ความรู้สึกอย่างไร  ซึ่งเมื่อดูจบแล้วก็รู้สึกติดใจในจินตนาการของคนเขียนเรื่องและผู้สร้าง  โดยเฉพาะอย่างยิ่งตัวแสดงแต่ละตัว  คิดว่าคงจะมีตอนต่อไปออกมาอีกตามที่ท้ายหนังได้เปิดตัวละครสำคัญคือ  มอริอาร์ตี้ เอาไว้ชวนให้คนดูนึกไป

 ถ้าจะพูดถึงในแง่หนังสือแล้ว  เรื่องราวของเชอร์ล็อคโฮล์มส  ซึ่งประกอบด้วยเรื่องยาว 4 เรื่อง กับเรื่องสั้นๆ อีก 56 เรื่อง สนุกสนานมีสีสันมาก เซอร์อาร์เธอร์ โคแนน ดอยล์  เดินเรื่องโดยเขียนเป็นทำนองว่าเรื่องทั้งหมดนี้ถูกเล่าโดยคุณหมอ  จอห์น ฮามิช วัตสัน ผู้ช่วยคนสำคัญของเชอร์ล็อคโฮล์มส และได้ร่วมผจญภัยกับเหตุการณ์ต่างๆ ด้วยกันโดยตลอด  และโดยเหตุที่เรื่องราวของเชอร์ล็อคโฮล์มสมีอย่างยืดยาวมากตอนดังที่กล่าวแล้ว  ตัวละครแต่ละตัวของเรื่องจึงมีโอกาสพัฒนาบุคลิกลักษณะชัดเจนมากขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งดูสมจริงและกลายเป็นปริศนาให้คนจำนวนมากคาดเดาไปต่างๆ นานาว่า ตัวละครแต่ละตัวนั้นเป็นใคร และอยู่ที่ไหนในอังกฤษขณะนั้น 

บางสมาคมอย่างเช่นสมาคม เบเกอร์ สตรีท เออเรกูล่าส์ถึงกับรวบรวมข้อมูลที่กระจัดกระจายในนวนิยายเรื่องต่างๆ ของเชอร์ล็อคโฮล์มสประมวลเข้าเป็นชีวประวัติของตัวละครแต่ละตัวเลยทีเดียว  ซึ่งชีวประวัติดังกล่าวช่วยทำให้คนอ่านเข้าใจตัวละครและเรื่องราวของเชอร์ล็อคโฮล์มสได้ดีขึ้น เช่นได้มีการระบุว่า เชอร์ล็อคโฮล์มสนั้นมีชื่อเต็มว่า วิลเลี่ยม เชอร์ล็อค  สก๊อตต์ โฮล์มส เพราะพ่อของเชอร์ล็อคโฮล์มสชื่นชมในตัวนักเทววิทยาและนักประพันธ์สมัยศตวรรษที่ 17 ที่ชื่อวิลเลี่ยม  ส่วนแม่โปรดปรานงานของ เซอร์ วอลเทอร์ สก๊อตต์ เอามากๆ

เชอร์ล็อคโฮล์มสเกิดวันศุกร์ที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2397 และตายเมื่อวันอาทิตย์ที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2500  (อีกไม่กี่วันข้างหน้าก็จะครบรอบ 30 ปี ของการตายของเขาแล้ว)  เขามีพี่ชาย 2 คน คนหนึ่งชื่อ เชอร์รินฟอร์ด คนนี้ไม่มีบทบาทอะไร ส่วนคนที่สองชื่อว่านายครอฟท์ พี่คนที่สองนี้มีบทบาทมากในการผจญภัยของเขาหลายตอน  และเป็นคนที่ เชอร์ล็อคโฮล์มส เคยออกปากว่าเป็นคนที่เก่งกาจ  เฉลียวฉลาดกว่าตัวเขามากนัก  (อย่างเช่นตอน “คืนชีพ” และตอน “ผจญมัจจุราช” – – – เดอะ เซเว่นโซลูชีน เป็นต้น)

เชอร์ล็อคโฮล์มส  ได้รับการศึกษาเบื้องต้นจากครอบครัว เรียนการชกมวยจากพ่อของเขาเอง เรียนฟันดาบจากสำนักแมเตรอะ อัลฟองซ์ เบงซีน เมื่ออายุ 18 เรียนกับครูพิเศษชื่อ ศาสตราจารย์มอร์อาร์ตี้ (ซึ่งต่อมาจะได้กลายมาเป็นศัตรูสำคัญที่สุดของเขา)  แล้วจึงเข้าเรียนต่อที่อ๊อกซ์ฟอร์ดในปีเดียวกัน  อีกสองปีให้หลังได้ย้ายไปเคมบริดจ์  ซึ่งไม่แน่ใจว่าเขาเรียนจบหรือไม่

ตัวละครอีกสองตัวที่ผ่านเข้ามาในชีวิตของเขาคือ หมอวัตสัน และไอรีน  แอลเลอร์ คุณหมอวัตสันแก่กว่า เชอร์ล็อค โฮล์มส  2 ปี ได้รับการศึกษาทางศัลยแพทย์จากมหาวิทยาลัยลอนดอน เมดิคอล สกูล ทั้งสองได้พบกันเมื่อปลายปี 2423 หรือต้นปี 2424 โดยตกลงใจร่วมกันเช่าห้องเลขที่ 221 บี.ถนนเบเกอร์ แล้วทั้งคู่ก็ได้กลายเป็นเกลอสนิทและร่วมผจญภัยด้วยกันเกือบตลอดเวลา

ส่วนไอรีน แอดเลอร์นั้นเป็นสาวอเมริกันจากรัฐนิวเจอร์ซี่ ไอรีนพบกับ เชอร์ล็อค โฮล์มส ครั้งแรกในเรื่อง “เหตุอื้อฉาวในโบฮีเมีย” วัตสันได้เคยบันทึกเอาไว้ว่า “…เป็นความปราชัยของเชอร์ล็อคโฮล์มสที่ถูกปฏิภาณของหญิงคนหนึ่งลบแผนการที่วางไว้อย่างดีที่สุดเสียได้ เขาเคยแสดงความขบขันอย่างครื้นแครงต่อความฉลาดของสตรีเสมอ  แต่ในตอนปลายนี้ ข้าพเจ้าไม่ได้ยินดังนั้นอีกเลย  และเมื่อเขาเอ่ยถึง ไอรีน  แอดเลอร์ หรือกล่าวเท้าถึงรูปภาพหล่อนขึ้นมาคราใด  เขามักจะใช้คำที่ให้เกียรติแก่หล่อนว่า “ผู้หญิงคนนั้น” เสมอ (สำนวนแปลของ อ.สายสุวรรณ)  ทางสมาคมเบเกอร์ สตรีท เออเรกูล่าส์ เชื่อว่า เชอร์ล็อค โฮล์มส มีความสัมพันธ์อันลึกซึ้งกับ ไอรีน  จนเกิดบุตรชายขึ้นคนหนึ่ง  ในปี 2435 และชายคนนั้นก็ดำเนินวิชาชีพเช่นเดียวกับ เชอร์ล็อค โฮล์มส 

นอกเหนือไปจาก ความสามารถในการต่อสู้อันเป็นเครื่องช่วยในอาชีพของเขาแล้ว เชอร์ล็อค โฮล์มส ยังชอบง่วนกับการทดลองทางเคมี ซึ่งก็ช่วยให้เขาคลี่คลายปมของปัญหาของคดีได้บ่อยๆ เขาชอบสูบบุหรี่และยาสูบหั่นหยาบกลิ่นฉุน โดยกล้องยา  ซ้ำเคยติดโคเคนอย่างงอมแงม  ชอบดนตรีเป็นชีวิตจิตใจอย่างเช่นในตอน “ผจญมัจจุราช”

เขาเคยสีไวโอลินสตราดิวาเธียส ในเพลงพลูดานูบ เวียนนาบลัด และ เทลส์ ฟรอม เวียนนาวูดส์  ให้ครอบครัวของ ซิกมุนด์ ฟรอยด์ ฟังด้วย  หลายคนสันนิษฐานว่า เขาอาจมีความสัมพันธ์อัน “ลึกซึ้ง” กับหมอวัตสัน และนี่คือเหตุที่เขาไม่ชอบผู้หญิงเอาเสียเลย คำกล่าวหานี้ออกจะรุนแรงพอดูสำหรับชายโสดในสมัยวิคตอเรียน  แต่พวกนิยมชมชื่นเขาพยายามจะให้เหตุผลเป็นอื่น ดังที่จะกล่าวถึงภายหลัง

ลักษณะเด่นของเขาประการสุดท้ายคือ ความสามารถในการสังเกตและการสรุปอย่างมีพลัง ซึ่งถ้าจะว่าไปแล้วก็เป็นคุณลักษณะแบบเบค่อนเนี่ยนโดยแท้  คุณลักษณะนี่เองที่สามารถตรึงคนอ่านเรื่องราวของเขาอย่างเกิดวางหนังสือไม่ลงเลยทีเดียว (อ.สายสุวรรณ เชื่อว่า เซอร์ อาเธอร์ โคแนน ดอยล์ ผู้แต่งได้รับอิทธิพลในการสังเกตเช่นนี้จากอาจารย์ชื่อ โยเซฟ เบล ขอให้ลองเทียบการสังเกตของอาจารย์ โยเซฟ เบล ต่อคนไข้ของเขา  กับการสังเกตของ เชอร์ล็อค โฮล์มส  ต่อหมอวัตสัน ในเรื่อง “เหตุอื้อฉาวในโบฮีเมีย” จากหนังสือ  เชอร์ล็อค โฮล์มส : ชุดการผจญภัยของโฮล์มส  ได้รับการตีพิมพ์เป็นครั้งแรก เมื่อคริสต์มาสปี 2430 หรือเมื่อ 99 ปีที่แล้ว

 พูดถึง เชอร์ล็อค โฮล์มส  ในฐานะเป็นหนัง อาจจะกล่าวได้ว่านวนิยายชุดนี้ถูกนำมาทำเป็นหนังมากที่สุดเรื่องหนึ่งก็ว่าได้   เท่าที่ทราบแน่ๆ นวนิยายเรื่องนี้เคยได้รับการสร้างเป็นหนังมาแล้วถึง 136 เรื่องด้วยกัน  เรื่องแรกที่ผมได้ดูก็เห็นจะเป็นเรื่อง เดอะ ฮาวน์ด ออฟ เดอะ บาสเกอร์วิล์ส อันเป็นการผจญภัยเรื่องยาวที่เด่นที่สุดในสี่เรื่อง  และก็เป็นเรื่องที่ได้เอามาทำเป็นหนังบ่อยที่สุดเรื่องหนึ่ง สำหรับตอนที่ผมได้ดูนั้น ปีเตอร์ คุชชิ่ง รับบทเป็นเชอร์ล็อค โฮล์มส  โดยมีคริสโตเฟอร์ ลี เล่นเป็น เซอร์เฮนรี บาสเกอร์วิล์ส ผู้เป็นทายาทของตระกูลอันถูกสาปแช่ง หนังเรื่องนี้สร้างขึ้นในปี 2502 เดินเรื่องเกือบตามตัวอักษรของหนังสือ พูดถึงในแง่หนังแล้วก็ไม่ค่อยมีเสน่ห์นัก บทของ ปีเตอร์ คุชชิ่ง ดูจะเป็น เชอร์ล็อค โฮล์มส  ได้ดีตามหนังสือ  และถ้าจะว่าไปแล้วเขาดูจะเป็น เชอร์ล็อค โฮล์มส  ที่เด่นที่สุดคนหนึ่งทีเดียว

 เดอะเซเว่น เปอร์เซนต์ โซลูชั่น (2519) คงจะมีหลายคนสงสัยในพฤติกรรมหลายอย่างของเชอร์ล็อค โฮล์มส  เช่นทำไมเขาจึงเป็นคนที่ชอบเก็บตัว ติดโคเคน ไม่สนใจผู้หญิง รักความยุติธรรมเป็นชีวิตจิตใจ และจงเกลียดจงชัง ศาสตราจารย์มอริอาร์ตี้นักหนาในเมื่อเซอร์ อาเธอร์ โคแนน ดอยล์ ไม่ได้เฉลยให้กระจ่าง

ต่อมานายนิโคลาส มีเยอร์ ก็เลยเอามาแต่งต่อโดยพยายามที่จะคลี่คลายประเด็นต่างๆ เหล่านั้นให้ได้  เรื่องก็เริ่มตรงที่ว่าเชอร์ล็อค โฮล์มส  มีอาการประสาทหลอนอันเนื่องมาจากพิษของโคเคน หมอวัตสันจึงร่วมมือกับ มายคร้อฟท์ พี่ชายของ เชอร์ล็อค โฮล์มส  ใช้ศาสตราจารย์ มอริอาร์ตี้ล่อไปพบกับ ซิกมุนด์ ฟรอยด์ ที่ประเทศออสเตรีย  เขาได้รับการบำบัดจนหายจากการเสพติดโคเคน  แถมยังได้สืบสวนคดีสำคัญเกี่ยวพันกับสงครามระหว่างประเทศด้วย 

หนังเกือบเดินตามหนังสือโดยตลอดยกเว้นความอบอุ่นในครอบครัวของฟรอยด์ ซึ่งมีส่วนอย่างมากในการรักษาไข้ของโฮล์มส  ด้วยความที่โครงเรื่องถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วน บทบาทของโฮล์มส จึงเกือบ หลุดหายไปในช่วงแรก  พอมาถึงช่วงหลังบทบู๊ของเขาก็ดูจะมีมากและโลดโผนเกินพอดี  ซึ่งดูจะเหมาะกับ เจมส์ บอนด์ เสียมากกว่า  เช่นตอนเอารถไฟขับไล่ผู้ร้ายหรือตอนดวลดาลกับผู้ร้ายบนหลังคารถไฟ เป็นต้น นิคอล วิลเลียมสัน รับบทเป็น โฮล์มส หน้าตาจืดๆ ดีสมกับเป็นคนป่วย โรเบิร์ต ดูวาลล์ ได้บทรองในฐานะหมอวัตสัน ตกเป็นลูกไล่ตลอดกาลของ โฮล์มส  คนเด่นสุดเห็นจะเป็น อลัน อาร์กิ้น ผู้ซึ่งเล่นเป็น ฟรอยด์ ผู้ซึ่งบำบัดโรคให้โฮล์มส และท้ายสุดเรื่องก็เผยออกมาว่า โฮล์มส ติดโคเคน ตั้งแต่อายุ 20 เพราะแม่มีชู้โดยการชักนำของ มอริอาร์ตี้ พ่อยิงแม่และชู้ตาย โฮล์มส จึงฝังใจในความเกลียดชัง มอริอาร์ตี้ และรังเกียจสตรีเพศ  แต่ขณะเดียวกันก็เกิดคำถามว่า แม่ได้รับความยุติธรรมพอเพียงแล้วหรือ และนั่นก็คือที่มาของความสนใจของเขา

เมอร์เดอร์ บายดีกรี (2522) คริสโตเฟอร์ พลัมเมอร์ แสดงเป็นโฮล์มส  เจมส์ เมสัน รับบทเป็นหมอวัตสัน เป็นหนังอีกตอนหนึ่งที่สนุกสนาน เพราะโฮล์มส ได้เผชิญหน้ากับ แจ๊ค เดอะริปเปอร์ ฆาตกรโรคจิตที่ชอบฆ่าผู้หญิงหากิน  ผมไม่เคยอ่านเรื่องนี้จากงานของ ดอยล์ โดยตรง  หากแต่ได้อ่านจากงานของ วิลเลียม เอส. บาริงค์-กูลด์  ซึ่งก็ตรงตามหนังทุกประการ ในเรื่องนี้แจ๊คถูกจับได้ ปรากฎว่าเป็นตำรวจสก็อตแลนด์ยาร์ดนั่นเอง

หนังเรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงหนังอีกเรื่องหนึ่งคือ ไทม์ อาฟเตอร์ไทม์ (สร้างในปีเดียวกัน) เป็นเรื่องของเอช.จี.เวลล์ส นักสังคมนิยมเฟเบี้ยนผู้ซึ่งได้ปล่อย แจ๊ค เดอะริปเปอร์ (เป็นหมอศัลยแพทย์เพื่อนของเขาเอง)  ใช้เครื่องไทม์แมชชิน  หนีมาในศตวรรษที่ 20 เวลล์ส ตามมาเพราะเชื่อว่าศตวรรษที่ 20 จะต้องเป็นสังคมที่ดี งดงามตามความเชื่อของพวกเฟเบี้ยน และแจ๊คจะทำลายอนาคตมนุษยชาติ  ท้ายสุดแจ๊คได้ให้เวลส์ส ดูข่าวทางทีวีว่า ศตวรรษที่ 20 เต็มไปด้วยความรุนแรงเหมาะกับตัวคนอย่างแจ๊คที่สุด  เรื่องเด่นต่อไปอีกนิดหน่อยโดยแจ๊คถูกส่งหายไปกับมิติแห่งเวลา  เวลล์สเดินทางกลับสู่ยุคสมัยของเขา

ยังเชอร์ล็อค โฮล์มส  เป็นหนังที่เกี่ยวกับโฮล์มสเรื่องท้ายสุดที่ผมได้ดู สตีเว่น สปีลเบิร์ก ผู้สร้างออกตัวว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องแต่งทั้งหมด  แต่เอาเข้าจริงๆ แล้วทุกอย่างก็ดึงจินตนาการที่เกี่ยวกับโฮล์มส และหมอวัตสันนั่นเอง  ในเรื่องนี้หมอวัตสันเดินทางมาเจอ โฮล์มส ที่โรงเรียนกินนอนในลอนดอน  ทั้งคู่ได้เตียงนอนใกล้กัน  เมื่อแรกพบ โฮล์มส ก็เริ่มทำการทายทักความเป็นมาของวัตสันทันที โดยทายว่า วัตสันเป็นลูกนายแพทย์ ถูกส่งมาจากทางเหนือของประเทศ (บ้านนอก) ชอบกินขนมคัสตาร์ดทาร์ต และมีชื่อว่า แจ๊ค วัตสัน

ทุกอย่างถูกหมดยกเว้นชื่อหน้าของวัตสัน (ความจริงเวลาภรรยาของหมอวัตสันเรียกสามี ก็เรียกว่า แจ๊คเหมือนกัน) วัตสันดูเงอะงะเปิ่น และซุ่มซ่าม ในเรื่องนี้โฮล์มส พบรักแรกซึ่งท้ายสุดสาวน้อย อลิซาเบธ ต้องตายไป  ตามท้องเรื่องนี้เหมือนกับจะให้โฮล์มส ปักใจ  และมั่นคงในรักเดียว ในเรื่องนี้ โฮล์มส และ วัตสันได้พบกับตำรวจชื่อ เลสเตรด ซึ่งตามเรื่องดั้งเดิมนั้น เลสเตรด เป็นตำรวจสก๊อตแลนด์ยาร์ด  ผู้ซึ่งไม่ชอบ โฮล์มส นัก  แต่ก็ต้องมาขอความช่วยเหลือจากเขา

ในท้ายสุดโฮล์มสและวัตสันหนุ่มน้อยทั้งคู่ได้ช่วยกันปราบแก๊งอาชญากรลงไปได้  แต่ฉากสุดท้ายของเรื่องก็ได้เปิดตัวละครชื่อ มอริอาร์ตี้ ออกมาเป็นการเชิญชวนให้คนรอดูตอนต่อไป  ทั้งโฮล์มส (นิโคลาส โรว์) และ วัตสัน (อลัน ค็อกซ) เล่นได้ดีมาก โดยเฉพาะ ค็อกซ หนังใช้เทคนิคพิเศษมากมาย  ตามสไตล์ของสปีลเบิร์ก แต่ก็น่ารักดี

 เชื่อว่าเรื่องของ เชอร์ล็อค โฮล์มส คงจะถูกนำมาสร้างเป็นหนังอีกเรื่อยๆ แต่คดีต่างๆ ของโฮล์มสและวัตสันคงจะพยายามจำกัดอยู่ในยุคสมัยวิคตอเรียนของเขาเท่านั้น   หากเขาทั้งสองล่วงล้ำเข้ามาในศตวรรษที่ 20 เมื่อไร  วิธีการสอบสวนคดี  และการต่อสู้กับเหล่าร้ายตามแบบของเขาคงจะต้องอาศัยโชคและความบังเอิญอีกมากเป็นแน่  จึงจะสามารถธำรงความยุติธรรมตามอุดมคติของเขาไว้ได้

(หมายเหตุ : บทความนี้เคยตีพิมพ์ที่คอลัมน์ ดูหนัง-ดูละคร ในสยามรัฐสุดสัปดาห์ เมื่อประมาณ 21 ปีที่แล้ว  ผู้สนใจอ่านบทความวิจารณ์หนังเรื่องอื่น ๆ ของ อาจารย์ ทรงยศ แววหงษ์ กรุณาหาอ่านหนังสือ “คุยกับหนัง” สำนักพิมพ์ ดวงกมลฟิล์มเฮ้าส์-ฟิล์มไวรัส)

3 responses

  1. ด.ย. แนน คำแสง

    ขอความกรุณาอ่านด้วยค่ะ

    ดิฉันชื่อ ด.ญ. แนน คำแสง อายุ15ปีดิฉันเป้นคนหนึ่งที่ชื้นชอบนิยายแนวสืบสวนเป็นอย่างมากเมื่อไม่นานมานี้ดิฉันได้ซื้อวีซีดีเรื่อง โคนัน ตอนถนนสายมรณะมาในเนื้อเรื่องได้พูดถึงเรื่องราวของของ ยัง เชอร์ล็อคโฮล์มส จึงทำให้ดิฉันสนใจเรื่องนี้ขึ้นมาดิฉันจึงขอความกรุณาจากท่านช่วยแนะนำแนวทางให้ดิฉันจึงอยากให้ท่านติดต่อกับมาที่ pm.4064@hotmail.com
    หรือ ทาง 182 หมู่ 8 ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย จ.เชียงราย 57130

    มกราคม 5, 2009 ที่ 8:20 am

  2. กณพ

    ผมมีรหัสมาให้แก้กันเล่นๆน่ะคับ รหัสเด็กๆนะอย่าคิดมาก ถ้าผมไปสืบคดีไปวันที่DเดือนC ให้แก้ว่าวันที่ผมไปสืบคดีคือวันอะไรคับ แหะๆ S.H.

    มีนาคม 6, 2009 ที่ 6:25 pm

    • Moya

      วันที่ 4 เดือน 3 สินะคะ ^_^ ถ้าใช่มิใช่ยังใง ตอบด้วยนะคะ

      สิงหาคม 3, 2012 ที่ 1:03 pm

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s